Wikipedia

การทับศัพท์เป็นหนึ่งในปัญหาใหญ่บนวิกิพีเดียภาษาไทย ซึ่งแม้ว่าหากมองเผินๆหลายคนคิดว่าเพียงแค่ตามราชฯ ก็พอ แต่ยิ่งเข้ามาในเรื่องนี้เท่าไรก็พบได้ว่ามีปัญหาที่ซ่อนเอาไว้อยู่อย่างมากมาย

ซึ่งผมเองขอแบ่งเป็น 3 ส่วนหลักที่วิกิพีเดียพบเจอคือจะมีการทับศัพท์ ศัพท์บัญญัติ และชื่อเฉพาะ

วิกิพีเดียภาษาไทยแม้พยายามจะอ้างอิงจากราชฯให้มากที่สุด แต่สุดท้ายเราตัดสินใจพิจารณาเองเพื่อเลือกใช้หลักการที่คิดว่าเหมาะสมที่สุดสำหรับเวลานั้น 

ยกตัวอย่างเช่น คำว่า keyboard ราชฯได้มีคำศัพท์บัญญัติว่า แผงแป้นอักขระ ซึ่งต้องบอกว่าปีนี้ผมเองไม่เคยได้ยินใครเรียก keyboard ว่าอย่างนั้นเลย โดยเราเลือกที่จะใช้คำว่า คีย์บอร์ด เป็นคำหลัก และมีคำ แป้นพิมพ์เป็นคำรอง

หรืออย่าง แกโซฮอล นั้นมีใครรู้จักบ้างไหมครับคืออะไร ใช่แล้วละคับ แกโซฮอลคือคำบัญญัติของ gasohol แต่ที่คนใช้คือ แก๊สโซฮอล์ ซึ่งปัจจุบันวิกิพีเดียจึงใช้ชื่อบทความหลักว่า แก๊สโซฮอล

ราชฯเองนั้นยังประสบปัญหาที่มีการนิยามคำศัพท์แตกต่างจากหลักการทับศัพท์เช่นคำว่า laptop ที่หากทับตามราชฯนั้นจะกลายเป็น  แล็ปท็อป ซึ่งสังเกตว่าน้อยมากที่จะมีใครเขียนแบบนี้ และพจนานุกรมที่ออกใหม่กลับระบุว่า "แหล็ปท็อป" ขณะนี้วิกิพีเดียไทยยังยึดตามหลักการทับศัพท์ แล็ปท็อป เป็นชื่อบทความ

สังเกตว่าหลักการทับศัพท์นั้นยังให้ใช้ ต ทับเสียง t, ป ทับเสียง p, ก ทับเสียง k ซึ่งหากตามนิยมจะใช้ ท ทับเสียง t, พ ทับเสียง p, และ ค ทับเสียง k เพราะว่าอย่างการออกเสียงคำว่า up จะมีเสียงคล้าย เพอะ ตามท้ายไม่ใช่ เปอะ อย่างไรก็ตาม ทำให้คำอย่าง application วิกิพีเดียก็จะใช้ แอปพลิเคชัน หรือ update ก็จะเป็น อัปเดต software เป็น ซอฟต์แวร์ เป็นต้น ขณะนี้จริงอยู่ที่วิกิพี่เดียใช้หลักการทับศัพท์ตามราชฯ ซึ่งบางคนอาจมองเป็นเรื่องที่ดี แต่ที่แท้จริงแล้ว ราชฯเองอาจควรอัปเดตหลักการใหม่ไหม เพราะยังช่วยให้ตรงกับการออกเสียงมากขึ้นอีกด้วย ส่วนบางคนอาจมองว่า วิกิพีเดีย ถอยหลังเข้าคลองก็เป็นไปได้

ดังนั้นเราจึงได้เห็นหลากหลายคำได้ทับศัพท์แตกต่างกันไป หรือบางครั้งรวมไปถึงชื่อเฉพาะ อย่างคำที่เราได้เห็น และพูดถึงไม่กี่เดือนที่ผ่านมาคือคำว่า Olympic โดยจะเห็นทั้ง โอลิมปิค และ โอลิมปิก ซึ่งสุดท้ายวิกิพีเดียได้เลือกที่จะใช้ โอลิมปิก 

ซึ่งสรุปแล้ววิกิพีเดียไทยจึงใช้การพิจารณาเพื่อเลือกการใช้คำที่เหมาะสม แต่ในบางครั้งอาจไม่เหมือนคนอื่นใช้เพราะเราเองก็พยายามให้ตามราชฯให้ได้มากที่สุด แต่จะนำตัวแปรอื่นมาพิจารณาด้วย ซึ่งจะเน้นในส่วนการเทียบเสียงให้ใกล้ต้นฉบับ และอาจรวมถึงความนิยมการใช้งานมาเป็นองค์ประกอบย่อย

วิกิพีเดียยังเจอปัญหาการทับศัพท์ชื่อเฉพาะ ซึ่งเราจะพยายามอ้างอิงตามแหล่งที่มาของชื่อเฉพาะดังกล่าวเช่นคำว่า YouTube จะใช้ยูทูบ หรือ Michelangelo ก็จะใช้ มีเกลันเจโล ซึ่งตรงกับการออกเสียงมากกว่าที่หลายคนคุ้นเคยเป็น ไมเคิลแองเจอโล 

ซึ่งเรื่องนี้ในหลายกรณีอาจไม่สามารถชี้ชัดว่าเป็นผิดถูก แต่พวกเราเองก็พยายามที่จะเลือกใช้คำที่คิดว่าเหมาะสมที่สุด ในเรื่องของหลักการราชฯ และการเทียบเสียงกับต้นฉบับเช่นกัน ซึ่งในใจจริงนั้น ผมอยากเห็นให้มีความร่วมมือในด้านนี้มากขึ้น ว่าควรจะเป็นทิศทางอย่างไร เพราะอยากเห็นการใช้งานเป็นแนวทางเดียวกัน และเทียบเสียงได้ตรงต่อต้นฉบับมากขึ้น แต่ไม่ต้องถึงกลับตรงสุดๆ แต่แค่ให้ใกล้เคียง

ปัญหาทับศัพท์ยังส่งผลทางเทคนิคต่อการค้นหาบนเสิร์ชเอนจินเช่นหากคุณค้นหา ซอฟท์แวร์ อาจไม่พบบทความบนวิกิพีเดีย ในขณะที่ ซอฟต์แวร์ จะพบว่าวิกิพีเดียเป็นบทความแรกๆ ที่เจอ อย่างไรก็ตาม ผมเองแนะนำให้เข้าไปที่วิกิพีเดียโดยตรงก่อนและค้นหาในนั้นหากต้องการหาบทความ เพราะว่าวิกิพีเดียมีระบบหน้าเปลี่ยนทาง ซึ่งจะคำที่ใกล้เคียงหรือควรไปหน้าเดียวกัน ก็จะค้นหาเจอและเปลี่ยนทางไปหน้าบทความหลักให้

สำหรับท่านใดที่ต้องการดูรายชื่อคำทับศัพท์ที่ใช้บนวิกิพีเดียไทยนั้นสามารถดูได้จากหน้านี้ครับ ซึ่งจะแบ่งหมดตามอักษรตัวแรกตั้งแต่ A - Z หรือสามารถเสนอคำใหม่เพื่อให้พิจารณาได้เช่นกัน รวมถึงช่วยแสดงความคิดเห็นก็ทำได้เช่นกันครับ

อัปเดต: คุณมานพ อีกหนึ่งในผู้ดูแลระบบวิกิพีเดียไทยก็ได้มีโพสเรื่องนี้เหมือนกันครับ ท่านที่สนใจก็ลองเข้าไปอ่านดูที่นี่ และที่นี่เลยครับ

อัปเดต 2: สำหรับขำๆ อ่านเพิ่มได้ที่นี่

ปัจจุบันวิกิพีเดียไทยมีมากกว่า 36,000 บทความ มีผู้เข้าชมโดยเฉลี่ยกว่า 2-3 ล้านครั้งต่อเดือน ซึ่งคาดว่ามีการแก้ไขมากกว่าพันครั้งต่อวันทั้งจากผู้ใช้ที่เป็นสมาชิก และจากผู้ที่ไม่ล็อกอินทั่วไป ซึ่งวิกิพีเดียจึงมีการแก้ไขจากหลากหลายผู้ใช้ แต่ทว่าทำไมบทความส่วนใหญ่บนวิกิพีเดียไทย ถึงสามารถเป็นรูปแบบแนวสาระนุกรมเดียวกันได้

หนึ่งในคำตอบหลักคือว่ามีผู้ใช้สมาชิกหลักที่คอยเข้าดูแลวิกิพีเดียไทยเป็นประจำที่คอยตรวจสอบการแก้ไขล่าสุด รวมถึงช่วยติดป้ายแจ้งสถานะให้ทราบ และแก้ไขเพื่อให้เป็นลักษณะสาระนุกรมมากขึ้น และอาจแจ้งลบหากเหมาะสม 

แต่ทว่าผู้ใช้ส่วนมากมักไม่รู้จักบอต หรือผู้ใช้ที่ควบคุมด้วยโปรแกรมอัตโนมัติที่มักทำงานสารพัดอย่างอยู่เบื้องหลัง โดยเฉพาะงานที่ซ้ำซาก น่าเบื่อสำหรับคนทั่วไป วันนี้ผมจึงขอแนะนำ บอตคุง หนึ่งในบอตที่พัฒนาและรันโดยคนไทยบนวิกิพีเดียไทย 

ซึ่งตัวอย่างงานที่ทำคือการแก้ไขคำที่คนอาจพิมพ์ผิดบ่อย หรือหลักการทับศัพท์ หรืปัจจุบันรวมถึงกรณีสระซ้อน ซึ่งปัจจุบันคำที่บอตคุงตรวจนั้นมีมากกว่า 80 รายการ ตัวอย่าง:

คำที่ตรวจสอบ คำที่แทนที่
คริสตศตวรรษ คริสต์ศตวรรษ
คริสตศักราช คริสต์ศักราช
คริสตศาสนา คริสต์ศาสนา
คริสต์กาล คริสตกาล
คริสต์เตียน คริสเตียน
คริสมาส คริสมาสต์ คริสต์มาส

 

อย่างกรณีด้านบน เห็นได้ชัดว่าหากผู้เขียนไม่รู้จริงนั้น สะกดพิมพ์ได้อย่างง่ายเลยเพราะว่าบางคำไม่มีการันต์ แต่บางคำมี หรืออย่างกรณีด้านล่างนั้น ผู้เขียนอาจไม่คุ้นเคยวิธีการทับศัพท์อย่างถูกต้อง หรือตามฉบับวิกิพีเดียไทยเป็นต้น เชื่อว่าผู้อ่านที่นี่ส่วนใหญ่เองก็อาจจะใช้วิธีทับศัพท์ต่างกับที่แนะนำบนวิกิพีเดียไทย

คำที่ตรวจสอบ คำที่แทนที่
อัพเด็ต, อัพเดต, อัพเดท, อัปเด็ต อัปเดต
อัพโหลด อัปโหลด
อินเตอเน็ต, อินเตอร์เน็ต, อินเตอร์เนต อินเทอร์เน็ต
ลิ้งค์ ลิ๊งค์ ลิ้งก์ ลิ๊งก์ ลิงก์

 

ซึ่งการใช้บอตนั้นช่วยให้ผู้เข้าอ่านวิกิพีเดียไทยได้รู้สึกว่าบทความและรูปแบบการเขียนเป็นแนวทางเดียวกัน ซึ่งการแก้ไขคำคือเพียงแค่หนึ่งในวิธีที่บอตคุง และวิกิพีเดียไทยใช้เพื่อให้ได้คุณภาพที่เป็นมาตรฐาน

ในโพสต่อไป ผมเองจะขออธิบายต่อถึงหน้าที่หลากหลายอย่างที่บอตคุง และบอตอื่นๆ ได้ทำงานเบื้องหลังบนวิกิพีเดียไทยที่คุณอาจจะยังไม่รู้ 

ต้องกล้าแก้ไขบทความ

posted on 12 Mar 2008 13:09 by icedtea in Wikipedia

เริ่มแรก ผมขอแนะนำวิกิพีเดียไทยกันก่อนครับ โดยหลายคนที่นี่คงเคยเข้าไป "ใช้" กันบ้างแล้ว ไม่ว่าจะผ่านกูเกิล หรือจะเข้าไปทำรายงาน การบ้าน หรือเพียงค้นหาข้อมูลอะไรบางอย่าง

แต่หลายคนอาจไม่รู้ว่า วิกิพีเดียนั้นเปิดให้คุณ ใช่แล้วละครับคุณนั้นแหละ แก้ไขบทความได้ ผมเองก็เล่นวิกิพีเดียมาสักพักแล้ว บางทีก็จะมีคนมาโพสประมาณว่า บทความนี้เนื้อหาน้อยจัง ต้องการเนื้อหาเกี่ยวกับ xxxx และหลายครั้งก็จะมีการสร้างบทความใหม่ขึ้นมา ผมเคยเห็นสารพัดตั้งแต่ข้อความ ไม่มี คำหยาบบ้าง อะไรบ้าง เดาๆว่าหลายๆครั้งประมาณว่า ทำไมไม่มีบทความนี้

หากคุณชอบ สนใจอะไร ก็แวะไปช่วยเขียน พัฒนาบทความจากเดิม หรือลองสร้างบทความใหม่ก็ได้ครับ บางคนที่ติดใจก็จะคอยแวะเข้ามาเขียนเพิ่ม คอยตรวจสอบบทความที่ตัวเองช่วยเขียนอยู่เรื่อยๆ ส่วนเห็นบทความไหนไม่มี แล้วตัวเองไม่อยากเขียน ก็แจ้งได้ครับที่หน้านี้ เพราะสร้างบทความใหม่แล้วไม่มีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องก็จะถูกลบครับ

สุดท้าย อย่าลืมนะครับว่า วิกิพีเดีย ที่เราเองอาจจะเข้าไปใช้ในแต่ละวันนั้น เนื้อหามาจากผู้ที่สละเวลาเข้ามาช่วยแก้ไข ช่วยเขียน ช่วยปรับปรุงกัน นั้นคือสาเหตุที่มีเนื้อหา บทความต่างๆให้ทุกคนได้เข้าไปอ่านกัน อย่าลืมว่าคุณเองก็แก้ไขได้ เพราะเราสนับสนุนให้ทุกคนกล้าแก้ไขบทความ ผมขอยืมท่อนเด็ดมาใช้บ้างก็แล้วกันประมาณว่า อย่าคิดเพียงแต่วิกิพีเดียช่วยอะไรคุณบ้าง แต่คุณละ ช่วยวิกิพีเดียบ้างหรือยัง

ผมเองได้เริ่มเข้ามาแก้ไขวิกิพีเดียไทย ยอมรับว่าเพราะเห็นเนื้อหาบทความที่ผมสนใจนั้นมีน้อย รวมถึงมองว่าจำเป็นที่จะต้องให้ดีขึ้นกว่านี้ในหลากหลายด้านด้วยกัน และสาเหตุสุดท้ายที่ทำให้ผมเข้ามาแก้ไขจริงๆ เพราะแนวทางของวิกิพีเดียที่เปิดให้ผู้ใช้อื่นสามารถนำไปใช้ต่อได้ รวมถึงเปิดให้ผู้ใช้ร่วมกันพัฒนาแก้ไข โดยไม่ต้องลงทะเบียนก็แก้ไขได้ และมีแนวความคิดเป็นกลาง ไม่มีการเซ็นเซอร์เนื้อหา ซึ่งแนวทางนี้น้อยมากในเว็บไซต์ไทย ที่จะเปิดกว้างขนาดนี้

สนใจก็ลองไปทดลองเขียนก็ได้ครับ ซึ่งจะมีลิงก์ไปหน้าแนะนำวิธีการใช้งานพื้นฐาน รวมถึงหน้าเริ่มต้น เพื่อสร้างความคุ้นเคยสำหรับผู้ใช้ใหม่ครับ

วิกิพีเดีย ไม่ใช่เพียงสาระนุกรมให้ทุกคนร่วมเขียน แต่ก็มีชุมชนเช่นกัน หากไม่เข้าใจการใช้งานใด อย่าลืมที่จะกล้าที่จะถามนะครับ รวมถึงสามารถถามผู้ใช้ที่เข้ามาทักทายคุณโดยตรงได้เช่นกัน ผู้ใช้ส่วนใหญ่เป็นมิตรครับผม ไม่ว่าจะเป็นผู้ดูแลระบบ ชาววิกิพีเดีย ซึ่งส่วนใหญ่ยินดีที่จะช่วยเหลือผู้ใช้ใหม่เสมอครับ หรือจะมาทักทายผมที่วิกิพีเดียไทยก็ได้เช่นกันนะครับ เหอะๆ